5 grudnia 2025 r. w gmachu Sejmu RP dokonano uroczystego przekazania spuścizny byłego Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego do Archiwum Akt Nowych. Uroczystość odbyła się w Sali im. Konstytucji 3 Maja. Centralnym punktem wydarzenia było podpisanie aktu przekazania archiwum przez Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego oraz Mariusza Olczaka, Dyrektora Archiwum Akt Nowych. – Ciągłość, tradycja, korzystanie z dorobku przeszłości ma sens. Apeluję o przywrócenie szacunku dla ciągłości w polskim życiu, w polskiej polityce, kulturze, architekturze. Archiwa Państwowe spełniają tutaj nadzwyczajną rolę, ponieważ są miejscem materialnego posiadania dokumentów, które pozwalają sensownie myśleć o przeszłości. Cieszę się, że mogę ten zasób, który zgromadziłem przez lata przekazać – powiedział podczas uroczystości Aleksander Kwaśniewski, Prezydent w latach 1995-2005. – Chcę wyrazić moją wdzięczność Archiwom Państwowym i Archiwum Akt Nowych za to, że wyszli z inicjatywą przejęcia dokumentów. Mam uczucie wielkiej ulgi, że dokumenty, których jakaś waga historyczna jest, znajdą się w profesjonalnym miejscu – dodał były Prezydent.
– Z wielkim uznaniem przyjmujemy decyzję Pana Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego o przekazaniu swojej spuścizny do Archiwów Państwowych. To akt o ogromnym znaczeniu dla polskiej kultury, nauki i pamięci narodowej. Dzięki temu krokowi przyszłe pokolenia będą mogły w pełni badać, analizować i rozumieć procesy polityczne, społeczne i międzynarodowe, które kształtowały Polskę przełomu XX i XXI wieku – mówił dr Paweł Pietrzyk, Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych.
Zgromadzony i przekazany do Archiwum Akt Nowych zbiór obejmuje materiały dokumentujące zarówno działalność Prezydenta Kwaśniewskiego przed objęciem urzędu Prezydenta RP, w latach 1995–2005, jak i jego aktywność publiczną po zakończeniu urzędowania. Wśród nich znajdują się m.in. archiwalne fotografie z wizyt zagranicznych i krajowych, listy, zaproszenia, prywatne notatki i materiały dotyczące rozszerzenia NATO, integracji europejskiej i aktywności międzynarodowej Prezydenta po 2005 roku, które dokumentują najważniejsze momenty krajowej i zagranicznej aktywności Prezydenta.
Wśród przekazanych materiałów znalazła się również korespondencja odsłaniająca kulisy relacji z innymi przywódcami państw i organizacjami międzynarodowymi. Na szczególną uwagę zasługują listy wymieniane z Ojcem Świętym Janem Pawłem II oraz korespondencja z Nuncjuszem Apostolskim w Polsce, będące świadectwem dialogu na styku państwa i Kościoła w okresie istotnych przemian społecznych.
W archiwum znalazły się także zaproszenia, druki okolicznościowe oraz materiały, obejmujące okres po zakończeniu kadencji prezydenckiej, dokumentujące liczne aktywności publiczne, w tym udział w uroczystościach państwowych, inicjatywach społecznych, debatach międzynarodowych czy konferencjach. Istotną część przekazanych zbiorów stanowi dokumentacja ilustrująca codzienne funkcjonowanie Głowy Państwa.
Do zasobu Archiwum Akt Nowych trafiły również materiały konferencyjne, raporty, analizy, szczegółowe opracowania oraz książki z dedykacjami autorów, które Prezydent otrzymywał podczas licznych spotkań, debat i wydarzeń publicznych w Polsce i poza jej granicami. Wszystkie te dokumenty łącznie tworzą spójny, bogaty i niezwykle cenny obraz dwóch kadencji prezydenckich oraz aktywności międzynarodowej Aleksandra Kwaśniewskiego.
Zbiór ten posiada wyjątkową wartość naukową, dokumentacyjną i edukacyjną – stanowi nieocenione źródło dla badaczy transformacji ustrojowej, historii politycznej III Rzeczypospolitej i roli Polski w kształtowaniu europejskiej architektury bezpieczeństwa.
– Decyzja Pana Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego to gest niezwykle doniosły, świadczący o głębokim zrozumieniu roli archiwów jako fundamentu pamięci państwowej. To akt odpowiedzialności wobec historii i wobec przyszłych pokoleń, które dzięki temu będą mogły wnikliwie badać procesy polityczne, społeczne i dyplomatyczne, jakie kształtowały Polskę po 1989 roku. Po przeprowadzeniu konserwacji, opracowaniu i digitalizacji zbiór zostanie udostępniony wszystkim obywatelom na portalu szukajwarchiwach.gov.pl. To jest właśnie misja współczesnych archiwów: budować pamięć publiczną i demokratyzować dostęp do wiedzy o państwie – podkreślał Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych, dr Paweł Pietrzyk.
Podczas uroczystości zaprezentowano także ordery i odznaczenia państwowe otrzymane przez Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego w trakcie pełnienia urzędu, będące istotną częścią jego biografii publicznej. Choć pozostają one w Izbie Tradycji Regionalnej w Białogardzie, stanowią nieodłączny element historii prezydentury i zostały zaprezentowane jako kontekst dla przekazanego archiwum.
Prezentację wybranych materiałów z archiwum przygotował Zbigniew Król, Kierownik Oddziału Archiwów Społecznych AAN. Całości wydarzenia dopełnił wykład prof. Antoniego Dudka – jednego z najważniejszych badaczy historii najnowszej Polski.
– Przekazanie archiwum Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego do zasobu Archiwum Akt Nowych jest ważnym wydarzeniem dla naszej instytucji z uwagi na to, że od początków swojego istnienia zabezpieczamy archiwa najważniejszych osób w naszym państwie. Współgrają one z archiwami najważniejszych instytucji, którymi kierowali. Ta urzędowa dokumentacja uzupełniana jest w prywatnych spuściznach korespondencją, notatkami, fotografiami i nagraniami, które pozwalają na całościowe przedstawienie naszej historii. – Materiały przekazywane dziś do AAN – fotografie, korespondencja, dokumenty protokolarne, zaproszenia i liczne świadectwa aktywności publicznej – stanowią nieocenione źródło wiedzy o funkcjonowaniu państwa i jego instytucji na najwyższym szczeblu. Zasób ten w znaczący sposób wzbogaci możliwości badawcze historyków, politologów i wszystkich zainteresowanych najnowszymi dziejami Polski – powiedział w swoim wystąpieniu Dyrektor Archiwum Akt Nowych, Mariusz Olczak.
Nieprzypadkowy był również termin uroczystości – 5 grudnia, a więc w przeddzień Dnia Darczyńcy, ustanowionego przez Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych. Święto to honoruje osoby publiczne, prywatne i instytucje, które wzbogacają narodowy zasób archiwalny.
– Jutro obchodzimy Dzień Darczyńcy – święto wdzięczności wobec tych, którzy budują narodową pamięć. Dzisiejsza decyzja Prezydenta Kwaśniewskiego jest niezwykle doniosłym gestem, który nadaje temu świętu w tym roku wyjątkowy wymiar. Zachęcam, by instytucje społeczne i osoby pełniące funkcje państwowe, ale także każdy obywatel posiadający dokumenty, które mają znaczenie dla naszej wspólnej pamięci, ważne dla kształtowania naszego państwa w wymiarze społecznym, kulturalnym, gospodarczym, naukowym rozważył przekazanie tych materiałówarchiwom państwowym, w których dokumenty zostaną otoczone opieką i udostępnione zgodnie z wolą Darczyńcy – podsumował Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych dr Paweł Pietrzyk.
Archiwum Akt Nowych od dekad gromadzi spuścizny kluczowych postaci polskiej polityki – od Józefa Piłsudskiego i Ignacego Jana Paderewskiego, po gen. Władysława Sikorskiego czy Kazimierza Sosnkowskiego. W ostatnich latach AAN konsekwentnie buduje zasób obejmujący dokumentację liderów lat 80. i 90., m.in. Tadeusza Mazowieckiego, Alicji Grześkowiak, Józefa Zycha, Andrzeja Olechowskiego, prof. Zbigniewa Religi czy Romualda Szeremietiewa.
